શા માટે તેડવામાં આવે છે રાંદલ માતાજીનાં “લોટા”, રાંદલ માતાજીનો ઇતિહાસ અને કથા

0
1078
views

રવિ રાંદલ માં એક હિન્દુ દેવી અને કુલદેવી છે, જેનું મુખ્ય મંદિર દાદ્વામાં છે. તે સૂર્ય દેવતાની પત્ની માનવામાં આવે છે. રવિ રાંદલ માતાજી ભગવાન વિશ્વકર્માની પુત્રી છે. રાંદલ માતાજી મોટા થતાં જ ભગવાન સૂર્યનારાયણની એક નજર તેમના પર પડી અને  તેમની પાછળ પાગલ થઈ ગયા. તેઓ સીધો જ તેના પિતા ભગવાન વિશ્વકર્મા પાસે ગયા અને તેની પુત્રી સાથે લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. પરંતુ ભગવાન વિશ્વકર્માએ પ્રસ્તાવને નકારી દીધો.

એકવાર રાંદલ માતાજીની માતા ભગવાન સૂર્યનારાયણના ઘરે માટીની બનેલી પ્લેટ ઉધાર લેવા ગયા. ભગવાન સૂર્યનારાયણની માતાએ એવી શરતે પ્લેટ આપી હતી કે તે તૂટે નહીં. જો પ્લેટ તૂટે તો તે ભગવાન સૂર્યનારાયણ માટે તેમની પુત્રીનો હાથ માંગશે. રાંદલ માં ની માતા આ શરત માની લીધી. ત્યારબાદ તેઓ માટીની પ્લેટ લઈને ત્યાંથી નીકળ્યા.

તેમને જતાં જોઈને ભગવાન સૂર્યનારાયણે યુક્તિનો ઉપયોગ કર્યો. તેઓ માટીની પ્લેટને તેના ઘોડા દ્વારા લઈ જતાં હતા. ભગવાન સૂર્યનારાયણે તેમના રસ્તા વચ્ચે બે બળદ વચ્ચે યુધ્ધ કરાવ્યુ. બળદના આ યુધ્ધમાં કોઈક રીતે ઠોકર લગતા તેમની માટીની પ્લેટ નીચે પાડીને તૂટી ગઈ. વચન મુજબ રાંદલ માતાજીની માતાએ તેમની પુત્રીના લગ્ન ભગવાન સૂર્યનારાયણ સાથે કરવા પડ્યા હતા. તેથી ભગવાન સૂર્યનારાયણની આ યુક્તિને લીધે તેઓ જે ઇચ્છતા હતા તે તેઓને મળી ગયું હતું અને અહીંથી વાર્તા શરૂ થાય છે.

રાંદલ માતાજીએ એક પુત્ર (યમરાજ) અને એક પુત્રી (યમુનાજી) ને જન્મ આપ્યો. સૂર્યનારાયણની અતિશય ચમકને કારણે રાંદલ માતાજી તેમની તરફ નજર કરી શક્યા નહીં. ભગવાન સૂર્યનારાયણને શંકા હતી કે રાંદલ માતાજીને તેની સુંદરતા પર ગર્વ છે અને માત્ર એટલા માટે કે તે તેમની તરફ નથી જોઈ રહ્યા. તેથી, તેણે શાપ આપ્યો કે તેના બાળકો (યમરાજ અને યમુનાજી) જંગલમાં ભટકવાથી પીડાશે.

ભગવાન સૂર્યનારાયણના આતંકને કારણે ભગવાન સૂર્યનારાયણની સંભાળ રાખવા માટે રાંદલ માતાજીએ પોતાને બદલે પોતાની છાયા-છબીને સૂર્યનારાયણ ભગવાનના ઘરે રાખીને તેણી તેના પિતાનાં ઘરે ચાલ્યા ગયા. જ્યારે તેમના પિતા વિશ્વકર્માએ રાંદલ માતાજીને પૂછ્યું કે, તે ઘરે અહી ઘરે પરત ફરીને શું કરી રહી છે? ત્યારે તેણે જવાબ આપ્યો કે તેણી તેમના પતિ ભગવાન સૂર્યનારાયણને મૂકીને પરત આવેલ છે. વિશ્વકર્માએ તેમનું સમર્થન કર્યું નહીં અને કહ્યું કે; લગ્ન પછી પુત્રીનું યોગ્ય સ્થાન એ તેના પતિનું ઘર છે.

રાંદલ માતાજી પાસે હવે બીજો કોઈ રસ્તો નહોતો કારણ કે તેણી તેના પતિ પાસે જઈ શકતી નથી અને તેના પિતા પણ તેમને ત્યાં રહેવા દેતા નથી. રાંદલ માતાજી તેના પિતાનું ઘર છોડીને જંગલમાં ગયા. તેણીએ બેસીને તપ કરવાનું નક્કી કર્યું. જેનો અર્થ છે કે આ પ્રકારના તપમાં કોઈપણ પ્રકારનો ખોરાક અને પાણી લેવાનું હોતું નથી. રાંદલ માતાજીએ આવું તપ 14,000 વર્ષ સુધી કર્યું. (તેણીનાં તપનો એક દિવસ આપણાં ૧ વર્ષનો થતો હતો).

તે દરમિયાન માતાજીની છાયા-મૂર્તિ, જે તેમણે ભગવાન સૂર્યનારાયણ સાથે છોડી હતી, એણે બે બાળકોને જન્મ આપ્યો (શનિદેવ અને તાપી દેવી). યમરાજ અને શનિદેવ વચ્ચે ઝઘડો થયો હતો, તેથી શનિદેવની માતાએ યમરાજને શ્રાપ આપ્યો હતો કે તેઓ જ્યારે પણ જમીન પર પગ મૂકશે ત્યારે રક્તસ્ત્રાવ કરશે. સાંજે જ્યારે ભગવાન સૂર્યનારાયણ પાછા આવ્યા, ત્યારે યમરાજે તેમને કહ્યું કે માતાએ તેમને એક શ્રાપ આપ્યો હતો કે જ્યારે પણ તેઓ જમીન પર પગ મૂકશે ત્યારે લોહી વહેવડાવશે.

ભગવાન સૂર્યનારાયણે યમરાજની સારી સાર-સંભાળ રાખેલ હતી, પરંતુ ભગવાન સૂર્યનારાયણને લાગ્યું કે માતા તેમના બાળકોને શ્રાપ આપશે નહીં અને જો તે આપે તો પણ તેના બાળકોને તકલીફ ન પડે. આ કારણોસર તેને લાગ્યું કે કંઈક ખોટું છે. તેમણે રાંદલ માતાજીનાં પડછાયાની છબીને પૂછ્યું કે સત્ય શું છે. ત્યારે તસવીર કહેતી રહી હતી કે તે માતાજી છે. ભગવાન સૂર્યનારાયણ તે સ્વીકારી શક્યા નહીં અને સત્ય કહેવા માટે ભારપૂર્વક પૂછ્યું અને સત્ય નાં કહેવા પર  તેઓ તેને રાખમાં બાળી નાખશે એવું કહ્યું. આ કારણે તેને સત્ય કહેવું પડ્યું. ભગવાન સૂર્યનારાયણને સત્ય મળ્યા પછી તેમણે ભગવાન વિશ્વકર્માના ઘરે રાંદલ માતાજીના ઠેકાણા વિશે પૂછપરછ કરવાનું નક્કી કર્યું. પરંતુ વિશ્વકર્માએ કહ્યું કે રાંદલ માતાજી પોતાનું ઘર છોડીને ચાલ્યા ગયા છે.

આટલી બધી પૂછપરછ પછી પણ રાંદલ માતાજી ક્યાં હતા તે અંગે કોઈ જવાબ આપી શક્યા ના હતા. ભગવાન સૂર્યનારાયણે ધ્યાન કર્યું અને જોયું કે રાંદલ માતાજી ક્યાં હતા. તેમણે પોતાને ઘોડામાં ફેરવ્યો અને તે સ્થાન પર ગયા જ્યાં રાંદલ માતાજી પ્રાર્થના કરી રહ્યા હતા. તેણે તેની પ્રાર્થના તોડી અને પ્રાર્થના પાછળનું કારણ પૂછ્યું. તેણે જવાબ આપ્યો કે, તેઓ તેમને (સૂર્યનારાયણ)નાં તેજને કારણે તેની તરફ જોવામાં સમર્થ નથી. આ સાંભળીને સૂર્યનારાયણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા, તેથી સૂર્યનારાયણે પોતાનું તેજ ચાર સમાન ભાગોમાં વહેંચી દીધું.

તેઓએ પોતાના તેજને ચાર સમાન ભાગોમાં વહેંચી દીધી અને ચાર જુદા જુદા સ્થળોએ આપી દીધી. આ ચાર સ્થળો હતા (૧) ભગવાન શિવનું ત્રિશુળ (૨) ભગવાન વિષ્ણુનું સુદર્શન ચક્ર (૩) ગાય અને (૪) પૃથ્વી.

તે સમયગાળા દરમિયાન, રાંદલ માતાજીએ અશ્વિની કુમાર તરીકે ઓળખાતા વધુ બે બાળકોને જન્મ આપ્યો. અશ્વિની કુમારો દેવતાઓના આયુર્વેદિક વૈદ્ય હતા. ભગવાન સૂર્યનારાયણ રાંદલ માતાજીને તેમના ઘરે પાછા લાવ્યા. તે સમયે રાંદલ માતાજીની છાયા છબીએ વાસ્તવિક માતાજીને કહ્યું હતું કે તે કરેલા તેમના કર્યાના બદલામાં તેના માટે જરૂર કંઈક મદદ કરશે. રાંદલ માતાજીએ તેણીને વચન આપ્યું હતું કે જ્યારે કોઈપણ વ્યક્તિ ‘લોટા’ કરશે (જ્યારે તેમની ઇચ્છાઓ / પ્રાર્થનાઓની પૂર્તિ માટે હિન્દુઓ દ્વારા કરવામાં આવતી વિધિ) હંમેશા જોડીમાં રહેશે, એટલે કે રાંદલ માતાજી માટે અને એક તેની છાયા-છબી માટે. ભગવાન સૂર્યનારાયણે વચન આપ્યું હતું કે ‘લોટા’ દરમ્યાન તે ઘોડાના રૂપમાં હશે. જ્યાં સુધી અને ‘ઘોડો ખુંદવો’ નામની પ્રવૃત્તિ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી ધાર્મિક વિધિ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ માનવામાં આવતી નથી. ભગવાન સૂર્યનારાયણે રાંદલ માતાજીને ‘પૃથ્વી લોક’ પર જઈને લોકોના જીવનને અસામાજિક તત્વોથી બચાવવા અને તેમને ધર્મ અને સત્યનો માર્ગ બતાવવા કહ્યું.

માતાજીએ પોતાના મૂળ સ્વરૂપમાં પૃથ્વી પર જવાનું મુશ્કેલ હતું. તેથી તેણીને બીજો કોઈ વિકલ્પ શોધવો પડ્યો. આથી માતાજીએ બાળકનું રૂપ ધારણ કર્યું અને કોઈ પણ પ્રકારનો અવાજ કર્યા વગર ઝાડ નીચે બેસી ગયા. તે સમયે ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્રમાં દુષ્કાળનો સમય હતો. માલધારી જનજાતિના ભરવાડ તેમના પશુઓની સેવા માટે ઘાસચારોની શોધમાં આસપાસ ફરતા હતા. એક ભરવાડોએ બાળકને ઝાડ નીચે જોયું. તે તે બાળક પાસે ગયો અને તેને પૂછ્યું કે તે કોણ છે? અને તે જંગલમાં કેમ એકલી હતી? કોણે તેને ત્યાં રાખ્યો? માતાજી કાંઈ બોલ્યા નહીં, પણ મૂંગો અને એકલા હતા તેવા અભિવ્યક્તિઓ દ્વારા જવાબ આપ્યો. માલધારીને તેના પર દયા આવી અને તેને પોતાની સાથે લઈ ગઈ. રણમાં મળી આવતાં તેઓએ તેનું નામ ‘રાંદલ’ રાખ્યું.

માલધારીની પત્નીએ તેની પોતાની પુત્રીની જેમ સંભાળ રાખી હતી. માતાજી માલધારી સાથે હોવાથી દુકાળનો અંત આવ્યો હતો અને વરસાદ પડ્યો હતો. માલધારી પરિવારના ઘણા લોકો લંગડા, આંધળા અને રક્તપિત્ત હતા. માતાજીએ તેમને સ્વસ્થ કરી સ્વસ્થ બનાવ્યા. માલધારી લોકો તેની ઓળખ કરી શક્યા ન હતા. એકવાર માલધારીએ વસાવાડી નદી પાસે કેમ્પ બનાવ્યો. આ નદીના કાંઠે ધુતારપુર નામનું એક શહેર આવેલું હતું (જેને પાછળથી વસાવડ નામ આપવામાં આવ્યું).

રાજાના સેવકો માલધારીઓ પાસેથી દૂધ, દહીં વગેરે લઈ રહ્યા હતા. રાંદલ માતાજી ૧૬ વર્ષની ઉંમરના દર્શન આપ્યા અને રાજાના સેવકોની સામે આવ્યા હતા. તેમની સુંદરતા જોઈને સેવકો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા હતા. રાંદલ માતાજી ઇચ્છતા હતા કે રાજાના સેવકો તેમની સુંદરતાની પ્રશંસા કરે રાજાની સમક્ષ કરે. રાજા રાંદલ માતાજી વિશે સાંભળીને પાગલ થઈ ગયો. રાજા શિબિરમાં ગયો અને સમુદાયની ૧૬ વર્ષની સુંદર છોકરી માટે પૂછ્યું. પરંતુ માલધારીઓ આ સાંભળીને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા કારણ કે રાંદલ માતાજી તેમની સાથે બાળકના રૂપમાં હતા. કિંગે વિચાર્યું કે માલધારીઓ તે છોકરી આપવા માંગતા નથી અને તેથી તેણે તેના સૈનિકોને આ જૂથના દરેકને મારવા આદેશ આપ્યો.

સૈનિકોએ ખૂબ ક્રૂરતાથી લોકોને મારવાનું શરૂ કર્યું. તે સમયે રાંદલ માતાજી પોતાને નિયંત્રિત કરી શક્યા નહીં. તે ગુસ્સે થઈ ગયા. તેમણે એક ગાય પર હાથ મૂક્યો અને તે ગાય સિંહમાં રૂપાંતરિત થઈ ગઈ. તે સિંહની ઉપર બેસી ગયા અને સૈનિકોને મારવા લાગ્યા. રાજા અને અન્ય લોકોએ તેમની ભૂલનો અહેસાસ કર્યો અને જોયું કે તે બીજુ કોઈ નહીં પણ દેવી જગદંબા છે! તેઓએ તેણી સમક્ષ નમી ગયા અને વિનંતી કરી કે તેઓ તેમનું વાસ્તવિક સત્ય જાણતા નહોતા તેથી ક્ષમા માટે વિનંતી કરી. માતાજી શાંત થયા અને મૃત સૈનિકોને જીવ આપ્યો. આ યુદ્ધને કારણે સ્થળને ‘દડવા’ નામ મળ્યું.

રાંદલ માતાજીએ માલધારીઓને આશીર્વાદ આપ્યા અને તેમણે રાજા પાસેથી વચન લીધું કે તે ભવિષ્યમાં ભૂલને પુનરાવર્તન કરશે નહીં. રાંદલ માતાજીએ માલધારીઓને સ્વર્ગમાં સ્થાન આપ્યું અને તેઓ અદ્રશ્ય થઈ ગયા. ત્યારબાદ લોકોએ રાંદલ માતાજીની પૂજા-પ્રાર્થના કરવા લાગ્યા.૧૯૦૦ ના દાયકાની શરૂઆતમાં, માતાજીની મૂર્તિ દડવાનાં વાવ (પગથિયામાં) મળી હતી. અને ભક્તોએ તેના આશીર્વાદ મેળવવા અને પ્રાર્થના કરવા માટે તેની મૂર્તિ વાવની અંદર સ્થાપિત કરી હતી.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here