ભારતીય ચલણી નોટ પર લખવામાં આવેલ આ વાક્યનો મતલબ શું છે? તમને ખબર જ નહીં હોય

0
270
views

મિત્રો, જો તમે ભારતીય રૂપિયા પર ધ્યાનપૂર્વક જોશો તો તમને દરેક નોટો માં એક સામાન્ય વાક્ય જોવા મળશે (પછી તે કોઈપણ નોટ હોઈ. ઉદાહરણ તરીકે ૨૦ રૂપિયાની નોટ પર). હું ધારકને ₹20 ચૂકવવાનું વચન આપું છું. પરંતુ આપણામાંથી ઘણા ઓછા જ લોકોને ખબર હશે કે આ વાક્યનો અર્થ શું છે? મિત્રો, આ શબ્દનો અર્થ એ છે કે કોઈ પણ સંજોગોમાં તે ₹20 ની કિંમત ₹20 હશે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એટલી નથી.

ભારતીય રૂપિયાની વ્યાખ્યા અને અર્થ

મિત્રો, આ સમજવા માટે આપણે ભારતીય રૂપિયાના ઇતિહાસમાં જવું પડશે, જે સંસ્કૃત શબ્દભંડોળ રૂપીયક પરથી આવ્યો છે. એટલે કે રજત અથવા ચાંદી. જો આપણે ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો આપણા દેશમાં મોટાભાગનું વિનિમય ચાંદી અથવા સોનાના સિક્કાના રૂપમાં હતું. ધીરે ધીરે તે ઘણા પ્રાંતો અને સામ્રાજ્યોનું સત્તાવાર વિનિમય બન્યું બ્રિટીશ સરકારે કાગળની ચલણની પ્રથા ભારતમાં લાવી. જેટલું ચલણ બજારમાં ફરતું હતું તેટલું જ સમાન મૂલ્યવાળા સોનાનો સ્ટોક ભારતીય રિઝર્વ બેંક પાસે હતો.

પરંતુ સરકારને ખ્યાલ આવવા લાગ્યો કે જ્યાં સુધી લોકોને સરકાર અને તેની મધ્યસ્થ બેંકમાં વિશ્વાસ છે, ત્યાં સુધી લોકો કાગળના રૂપિયા સામે (ભારતીય રૂપિયા) સોનાની માંગ નહીં કરે. તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે આજે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા પાસે માત્ર ૧૧૫ કરોડ સોનાનો સંગ્રહ છે. એટલે એમ કહેવું ખોટું નહીં લાગે કે આરબીઆઈ દ્વારા હું જે ધારકને ₹ 20 ચૂકવવાનું વચન આપું છું તે માત્ર એક નિવેદન છે.

હવે આપણે એ પણ જાણીએ કે આપણી પાસે આ પ્રકારની મજબૂરી શું કામ છે. આપણા દેશની શું ગોઠવણ છે, જેના કારણે આપણે આપણા દેશમાં ચલણ (કાગળ) ની રકમ તેના અનામત સોના સામે રાખી શકતા નથી. પરંપરાગત કારણોસર આપણા દેશમાં સોનાની ઘરેલુ માંગ ખૂબ વધારે છે અને ઉત્પાદન ખૂબ ઓછું છે. જેના કારણે મોટાભાગનું સોનું બહારના દેશોમાંથી આયાત કરવામાં આવે છે. જેની સીધી અસર આપણા BOP (ચુકવણીનું સંતુલન) પર પડે છે.

BOP પરિભાષામાંથી આપણે બધા સમજીએ છીએ કે સરકાર પાસે ઉપલબ્ધ ભંડોળ છે. જેના આધારે તે અન્ય દેશો સાથે વિવિધ ઉત્પાદનો અને સેવાઓની આયાત અને નિકાસ કરે છે. જો ચુકવણીનું સંતુલન ખૂબ ઓછું હોય તો તેની અસર આપણા અર્થવ્યવસ્થા પર પડે છે. એટલે કે મહેંગાઈ અને રોજગાર પરોક્ષ રીતે નિયંત્રણમાં છે.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here